Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaprezentowało kolejną wersję projektu zmian w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy mają wzmocnić ochronę praw pracodawców, doprecyzować wcześniejsze kontrowersyjne rozwiązania i ograniczyć ryzyka związane z uznawaniem umów cywilnoprawnych za stosunek pracy. To temat istotny dla każdej firmy — szczególnie tam, gdzie współpracuje się w modelach B2B lub na zlecenie.
Najważniejsze zmiany w nowym projekcie ustawy o PIP
Rygor natychmiastowej wykonalności do uchylenia
Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów była możliwość nadania decyzji uznającej umowę cywilnoprawną za stosunek pracy rygoru natychmiastowej wykonalności. W najnowszej wersji projektu dodano jednak ochronę dla pracodawców — Główny Inspektor Pracy lub sąd mogą uchylić rygor, jeśli jego utrzymanie powodowałoby poważne i nieodwracalne skutki. Mogą też określić zasady tymczasowej wykonalności i ustanowić zabezpieczenia.
To duże odejście od wcześniejszej, znacznie bardziej restrykcyjnej wersji projektu.
Jeśli decyzja inspektora okaże się bezprawna, przedsiębiorca może ubiegać się o odszkodowanie od Skarbu Państwa na zasadach określonych w przepisach prawa. Stanowi to istotne zabezpieczenie interesów podmiotu gospodarczego w sytuacji, gdy wadliwe rozstrzygnięcie organu administracji prowadzi do strat majątkowych, utraty przychodów lub zakłóceń w bieżącej działalności operacyjnej. Mechanizm ten pełni również funkcję prewencyjną, motywując organy do zachowania szczególnej staranności przy wydawaniu decyzji oraz respektowania obowiązujących procedur i standardów prawnych.
Ograniczenie ustalania stosunku pracy wstecz – maksymalnie 3 lata
Nowy art. 33a ustawy o PIP wprowadza limit czasowy. Ustalenie stosunku pracy z datą wsteczną będzie możliwe tylko do 3 lat od dnia wszczęcia postępowania. Wcześniejsze wersje przepisu takiego ograniczenia nie przewidywały, co stawiało firmy w trudnej do oszacowania sytuacji.
Możliwość kierowania spraw do sądu zamiast decyzji administracyjnej
Okręgowy inspektor pracy będzie mógł zdecydować o skierowaniu sprawy dotyczącej ustalenia istnienia stosunku pracy na drogę postępowania sądowego. Takie rozwiązanie przenosi rozstrzygnięcie sporu do niezależnego organu władzy sądowniczej, co zapewnia stronom możliwość pełnej obrony swoich racji w kontradyktoryjnym postępowaniu. W praktyce zwiększa to bezpieczeństwo procesowe pracodawców, ograniczając ryzyko natychmiastowych i trudnych do przewidzenia skutków finansowych, które mogłyby wynikać z jednostronnej decyzji administracyjnej, a jednocześnie sprzyja większej stabilności i przewidywalności obrotu gospodarczego.
Co te zmiany oznaczają dla pracodawców?
Krótko: będzie bezpieczniej, ale nie znaczy to, że bezproblemowo.
Nowe przepisy wymagają:
przeglądu umów cywilnoprawnych i B2B,
realnego dopasowania warunków współpracy do charakteru umowy,
odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej brak podporządkowania,
przygotowania procedur obsługi kontroli PIP,
monitorowania postępów legislacyjnych — bo projekt nadal może się zmienić.
Dla pracodawców oznacza to konieczność realnej weryfikacji modeli zatrudnienia i współpracy, zwłaszcza w działach kadrowych i płacowych, gdzie odpowiednie przygotowanie dokumentów może zadecydować o wyniku kontroli.
„Nowa wersja projektu to krok w stronę równowagi – Inspekcja dalej będzie mogła ingerować w relacje cywilnoprawne, ale przepisy dają firmom więcej narzędzi obrony. Ograniczenie okresu wstecznego do trzech lat i możliwość uchylenia rygoru natychmiastowej wykonalności to realna redukcja ryzyka. Firmy nie mogą jednak spocząć na laurach – kluczowe będzie rzetelne dokumentowanie współpracy i zgodność warunków faktycznych z zapisami umów.”
— Magdalena Tomaszewska, doradca podatkowy
Rekomendacje Neofin: jak przygotować firmę na kontrolę PIP 2026?
Z punktu widzenia praktyki księgowo-kadrowej sugerujemy:
Audyt umów cywilnoprawnych i B2B – szczególnie pod kątem podporządkowania.
Porządek w dokumentacji – zakres obowiązków, odpowiedzialność, sposób wykonywania pracy.
Procedury kontroli – kto odpowiada, jakie dokumenty przygotować, jakie stanowisko prezentować.
Analiza ryzyka kadrowo-płacowego – szczególnie tam, gdzie pracownicy i kontraktorzy wykonują podobne obowiązki.
Stałe monitorowanie zmian prawa – projekt wciąż jest procedowany.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o kontrolę PIP 2026
1. Czy projekt zmian ustawy o PIP jest już ostateczny? Nie. Projekt jest w toku prac legislacyjnych. Możliwe są kolejne modyfikacje.
2. Czy PIP nadal będzie mogła uznać umowę B2B za stosunek pracy? Tak. Ta kompetencja pozostaje bez zmian. Dodano jedynie większe zabezpieczenia procesowe dla pracodawców.
3. Czy rygor natychmiastowej wykonalności będzie stosowany zawsze? Nie. GIP oraz sąd mogą go uchylić i wprowadzić zabezpieczenia chroniące interesy firm.
4. Czy można ustalić stosunek pracy z datą wsteczną na wiele lat? Nie. Projekt ogranicza ten okres do maksymalnie 3 lat od momentu wszczęcia postępowania.
5. Czy firma może dochodzić odszkodowania, jeśli decyzja inspektora okaże się błędna? Tak. Zapewniona jest możliwość dochodzenia roszczeń od Skarbu Państwa.
6. Czy PIP częściej będzie kierować sprawy do sądu? Tak – projekt zakłada, że inspektor będzie mógł przekazać sprawę do sądu zamiast samodzielnie ustalać stosunek pracy.
Potrzebujesz wsparcia, zanim zmiany wejdą w życie?
Przepisy o kontrolach PIP będą coraz bardziej wymagające — a ich skutki mogą realnie wpłynąć na koszty, modele współpracy i bezpieczeństwo kadrowo-płacowe firm. Odpowiednie przygotowanie dokumentacji, umów oraz procedur to już nie „dobra praktyka”, ale konieczność.
Dlatego jeśli chcesz mieć pewność, że Twoja firma jest gotowa na 2026 rok i kolejne zmiany w prawie pracy — skorzystaj z naszego wsparcia.
